کشتی حضرت نوح (علیه السلام) و کشتی اهل بیت (علیهم السلام)
مسجد بنی هاشمی
«مَنْ اَتيَكُمْ نَجَى وَمَنْ لَمْ يَاْتِكُمْ هَلَك»
ای دل ار سیـل فنــا بیناد هســتی برکنــد چون ترا نوح است کشتی بان ز طوفان غم مخور
در بیابان گر بشوق کعـبه خواهی زد قـدم سرزنشـــها گر کنـــــد خار مغیـــلان غم مخور
(حافظ شیرازی)
مقدمه:
داستان حضرت نوح (علیه السلام)، عمر طولانی اش، ماجرای کشتی و طوفانی که باعث از بین رفتن کافران و تبهکاران قومش شد را بسیار از ما شنیده ایم و خوانده ایم، در روایتی از نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) که متفق فریقین شیعه و سنی می باشد آورده اند که صحابه و اهل بیت (علیهم السلام) هر یک از امام علی (علیه السلام)، ابی ذر، ابی سعید خدری، ابن عباس و انس ابن مالک روایت کرده اند که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در حدیثی فرموده است: «حكايت خاندان من چون كشتي نوح است، هر كه در آن نشست نجات یافت و هر كه از آن باز ماند، غرق شد» و در عبارات بعضی از آنها این عبارت است «وَ مِثْلِ بَابِ حِطِّه فِی بَنِی اِسْرَائِیلْ»][1][.
به راستی چه سرّ و اسراری در ماجراهایی در مورد این کشتی اتفاق افتاده است که اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) به این کشتی تشبیه شده اند؟ آیا توضیح بیشتری در این خصوص وجود دارد که شباهت در چه مواردی وجود دارد؟ با استفاده از آیات نورانی قرآن کریم، روایاتی که عمدتاً متفق شیعه و سنی است و همچنین تاریخ مکتوبی که مورد اتفاق دو طرف است به بررسی این موضوع می پردازیم. باشد که ذرّه ای باشد در معرفت اقیانوس بیکران اهل بیت (علیهم السلام)، ان شاء الله تعالی.
زندگی حضرت نوح (علیه السلام):
بنا برگفته بعضی از مفسّران، اسم این پیامبر بزرگ خدا، عبدالملک یا غفّار بوده، از بس که به سبب انحراف و کجروی قومش آه و ناله و افغان سرداده و نوحه گری کرده، نوح نامیده شده است، عمر ایشان را تا 2500 سال نیز ذکر کرده اند که بنا به تصریح قرآن کریم، 950 سال آن را به هدایت مردم پرداخته است ( صفیر هدایت، 11/هود).
قرآن کریم غیر از آنکه یک سوره کامل، با 28 آیه، به اسم حضرت نوح (علیه السلام) دارد، تقریباً در 131 آیه داستانهای پر فراز و نشیب زندگی این حضرت را بیان نموده و در 43 مورد اسم «نوح» را ذکر نموده است، که ذیلاً آیات مرتبط با بحث این مقاله را بررسی خواهیم نمود.
بعد از آنکه به طور قطعی مشخص شد از قوم حضرت نوح (علیه السلام) به جز کسانی که قبلاً ایمان آورده اند، شخص دیگری ایمان نخواهد آورد «وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَن يُؤْمِنَ مِن قَوْمِكَ إِلاَّ مَن قَدْ آمَنَ فَلاَ تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُواْ يَفْعَلُونَ (هود: 36)»، از طرف حضرت حق باریتعالی به ایشان دستور داده شد که تحت نظر ما و با راهنمائی وحی کشتی ای درست کن و در مورد ظالمین هم دیگر صحبتی نکن که آنها اهل نجات نیستند و غرق خواهند شد «وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَ وَحْيِنَا وَلاَ تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُواْ إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ (هود: 37)».
در زمان ساختن کشتی، هرگاه قوم عنادجو و کافر بر حضرت نوح (علیه السلام) گذر می کردند، ایشان را مسخره می نمودند، حضرتش در جوابشان می فرمودند: مسخره کنید که روزی ما هم شما را مسخره خواهیم کرد و به زودی خواهید دانست که چه کسی گرفتار عذاب الهی شده و خوار می گردد «وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلأٌ مِّن قَوْمِهِ سَخِرُواْ مِنْهُ قَالَ إِن تَسْخَرُواْ مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ * فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ (هود: 39-38)».
وقتی کشتی ساخته شد، دستور رسید که از هر جنبنده ای یک جفت در کشتی بردار و اهل ایمان، که تعداد کمی بودند، را به همراه خود سوار کشتی کن، کفّار نیز به هلاکت می رسند «حَتَّى إِذَا جَاء أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلاَّ مَن سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلاَّ قَلِيلٌ (هود: 40)». حالا با نام خدائی، که کشتی را به حرکت در می آورد و آن را به جریان می اندازد، سوار بر کشتی شوید «وَقَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا بِسْمِ اللّهِ مَجْرَاهَا وَمُرْسَاهَا إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَّحِيمٌ (هود: 41)».
وقتی سوار بر کشتی شدند خداوند به آنها می فرماید که حمد و سپاس خدائی را که از قوم ظالم نجاتتان داد به این شکل به جا آورید: «فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنتَ وَمَن مَّعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (مؤمنون: 28)».
در زمان حرکت کشتی اتفاقاتی برای پسر حضرت نوح (علیه السلام) اتفاق افتاده است که بسیار جالب و نکات آموزشی زیادی دارد :حضرت به پسرش گفت که سوار بر کشتی شو و از گروه کافران مباش، پسر جواب داد که به بالای کوه می روم تا مرا از آب نگه دارد، حضرت جواب داد که امروز به غیر از کسی که خداوند به او رحم کند، پناه و مأمنی ندارد، در این بین بود که موجی حائل بین آن دو شد و پسر را غرق کرد. « وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَب مَّعَنَا وَلاَ تَكُن مَّعَ الْكَافِرِينَ * قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاء قَالَ لاَ عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّهِ إِلاَّ مَن رَّحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ (هود: 43-42)». حضرت به خداوند عرضه داشت که خدایا پسرم از اهل من بود که خطاب رسید او عمل غیر صالح بود، او از اهل تو نبود. موعظه ات می کنم که از جاهلان نباشی و چیزی که بدان علم نداری را از من درخواست نکنی، حضرت از این درخواست خود به خدا پناه برد و درخواست مغفرت و رحمت کرد که از خاسران نباشد «وَنَادَى نُوحٌ رَّبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابُنِي مِنْ أَهْلِي وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ وَأَنتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ * قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ فَلاَ تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنِّي أَعِظُكَ أَن تَكُونَ مِنَ الْجَاهِلِينَ *قَالَ رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلاَّ تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُن مِّنَ الْخَاسِرِينَ (هود: 47-45)».
در هنگام سفر، در حالات کشتی چنین توصیف شده که کشتی، در بین موجهائی که چون کوه بر می آمدند، در حال حرکت بود «وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ (هود 42)».
و نهایتاً کشتی با دعای حضرت نوح (علیه السلام) که خدایا ما را در جائی مبارک فرود بیاور« وَقُل رَّبِّ أَنزِلْنِي مُنزَلًا مُّبَارَكًا وَأَنتَ خَيْرُ الْمُنزِلِينَ (مؤمنون: 29)» به ساحل نجات رسید و با قطع باران و خشک شدن زمین همراه سلامتی و میمنت بر کوه جودی فرود آمد: «وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءكِ وَيَا سَمَاء أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاء وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْداً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (هود: 44)» و «قِيلَ يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلاَمٍ مِّنَّا وَبَركَاتٍ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمَمٍ مِّمَّن مَّعَكَ وَأُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُمْ ثُمَّ يَمَسُّهُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (هود: 48)».
شرح و تفسیر تمثیل اهل بیت (علیهم السلام) به کشتی نوح (علیه السلام):
مقایسه آنچه در زمان قبل از ساختن، هنگام ساختن، زمان سوار شدن، اوقات مسافرت و بعد از طوفان برای کشتی حضرت نوح (علیه السلام) و مسافرانش و کسانی که سوار کشتی نشدند اتفاق افتاده با تاریخ اهل بیت (علیهم السلام) و پیروانشان درسها و نکات زیادی را در خصوص زیبائی های این تمثیل نبوی به ما گوش زد می کند:
1. الزامات سفر چیست و چه کسی تعیین می کند؟ الزامات شخصی که قصد نجات خود در یک سفر دریائی طوفانی را دارد، عبارتند از: انتخاب ناخدائی عاقل و صالح که هم اصول ناخدائی را بلد باشد و هم اهل خیانت به مسافران نباشد (خود ناخدا شریک و همدست دزدان دریائی نباشد)، سوار شدن بر یک کشتی سالم و بی عیب و نقص، اطاعت از فرامین ناخدا و خدمه کشتی، صدمه نزدن به کشتی، بیرون نپریدن از کشتی در دریای طوفانی به طمع صدفها و مرواریدهایی که با جابجائی آب در طوفان نمایان شده اند، برداشتن آذوقه و وسایل لازم برای طول سفر، مدارا و رفاقت با همسفران و صبر و استقامت در طول سفر. آنچه که افراد سوار بر کشتی نوح (علیه السلام) انجام دادند و آنچه که سواران بر کشتی اهل بیت (علیهم السلام) انجام داده و موظف به انجام آن هستند نیز دقیقاً باید به همین شکل باشد وگرنه هم سفر تلخ می شود و هم امکان غرق شدن و یا در دام دزدان دریائی افتادن و از دست دادن جان و مال وجود دارد. اینکه کشتی با چه سرعتی، با چه عرض و طول جغرافیائی، و ... حرکت می کند، همه در دست ناخداست، خدمه باید مطیع اوامر و نواهی ناخدا و مسافران باید مطیع اوامر و نواهی هر دوی ایشان باشند تا به سلامت به مقصد برسند. قرآن کریم به کسانی که قصد مسافرت با کشتی اهل بیت (علیهم السلام) را دارند، دقیقاً همین دستور را می دهد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً (نساء: 59)» که بنا به اتفاق شیعه و سنیّ منظور از «اولی الامر» امام علی ابن ابیطالب و امامان معصوم بعد از ایشان (علیهم السلام) می باشد ( شواهد التنزیل، ج 1، ص 150-148 نقل از معالم المدرستین، ج 1، ص 339)،
2. مقررات کشتی چیست؟ ساخته شدن کشتی حضرت نوح (علیه السلام)، چگونگی ساخت، مواد لازم در ساخت، زمان حرکت، نحوه حرکت، معیارهای انتخاب مسافران و ... همه و همه تحت نظر حضرت حق تعالی بود (هود: 37، 40، 41 و 46)». نصب ولایت و کشتیبانی ولائی اهل بیت (علیهم السلام)، حدود و ثغور تصرفات زمانی و مکانی ولائی، معیارهای ولایت پذیری، و ... همه و همه از سوی خداوند سبحان بوده است: (اشاره به آیات ولایت اولی الامر، اکمال دین و اتمام نعمت و «يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (مائده: 67)»، ... و احادیث غدیر، ثقلین، انذار عشیره و ...)،
